لوغەتنامەی ئەحمەدی (Lughatnamay Ahmadi)

The First Kurdish-Arabic Educational Dictionary by Sheikh Marif al-Nodi

لوغەتنامەی ئەحمەدی - دانانی: شێخ مارفی نۆدێ (وێنەدار)

بە کوردی: یەکەمین هەوڵی ئەکادیمی بۆ فێرکردنی زمان بە منداڵانی کورد

"لوغەتنامەی ئەحمەدی" شاکارێکی بێوێنەی شێخ مارفی نۆدێیە کە لە ساڵی ١٧٩٥ میلادی بۆ "ئەحمەد"ی کوڕی نووسیوە تا بە ئاسانی فێری زمانی عەرەبی ببێت. ئەم فەرهەنگە بە شیعر (کێش و سەروای دیاریکراو) نووسراوە، ئەمەش وایکردووە لەبەرکردنی بۆ فەقێ و منداڵان زۆر ئاسان بێت. چاپی وێنەداری ئەم کتێبە، مێژوو و جوانییەکی تایبەت دەبەخشێتە وشەکان و وێنەیەکی ڕوونی ژیانی ئەو سەردەمەمان بۆ دەکێشێت. شێخ مارف توانیویەتی لەم بەرهەمەدا بناغەی فێرکاریی هاوچەرخ دابڕێژێت و بۆ چەندین سەدە ئەم پەڕتووکە بووەتە سەرچاوەی یەکەمی خوێندن لە حوجرەکانی کوردستاندا.

In English: A Masterpiece of Kurdish Linguistic Pedagogy

"Lughatnamay Ahmadi" is a historical linguistic gem composed by the renowned scholar Sheikh Marif al-Nodi. Written in the late 18th century as an educational gift for his son, Ahmad, this dictionary is recognized as one of the earliest structured Kurdish-Arabic vocabularies. The unique aspect of this work is its poetic form; the meanings are arranged in rhythmic verses to facilitate easy memorization for students in traditional Kurdish religious schools (Hujras). The illustrated edition brings these classical terms to life, providing a visual bridge to the past. This work remains a symbol of Kurdish intellectual resilience and a cornerstone in the history of Kurdish education and literature.

بالعربية: أول معجم تعليمي منظوم للأطفال في التراث الكردي

يُعد "قاموس الأحمدي" (لوغەتنامەی ئەحمەدی) للعلامة الشيخ معروف النودي، أحد أبرز الكنوز اللغوية والتربوية في تاريخ كردستان. كُتب هذا القاموس في أواخر القرن الثامن عشر الميلادي ليكون دليلاً تعليمياً لابنه "أحمد"، حيث صاغ الشيخ معاني الكلمات من الكردية إلى العربية في قوالب شعرية موزونة ليسهل حفظها وترديدها. النسخة المصورة من هذا الكتاب تضيف بعداً بصرياً جمالياً يساعد في فهم التراث اللغوي القديم. لقد ظل هذا الكتاب المرجع الأول للدراسة في الكتاتيب والمساجد الكردية لقرون طويلة، مما يجعله وثيقة تاريخية تثبت عمق الروابط الثقافية واللغوية في المنطقة وعراقة المنهج التعليمي الكردي.

---

تەوەرە سەرەکییەکان | Key Pillars | المحاور الرئيسية

1. پەروەردەی سەردەم: چۆن شێخ مارف شیعر و کێشی بەکارهێنا بۆ ئاسانکاریی فێربوون. (المنهج التربوي والتعليمي المنظوم).

2. پاراستنی زمان: ڕۆڵی ئەم فەرهەنگە لە پاراستنی وشە ڕەسەنە کوردییەکان لە فەوتان. (دور القاموس في حفظ المفردات الكردية الأصيلة).

3. پەیوەندی کلتووری: چۆن ئەم بەرهەمە پردێکی لە نێوان زمانەوانی کوردی و عەرەبی دروست کردووە. (الجسر الثقافي بين اللغتين الكردية والعربية).

4. چاپی وێنەدار: گرنگی وێنە لە ڕوونکردنەوەی وشە مێژووییەکان و گواستنەوەی فەرهەنگی کوردەواری. (أهمية الرسوم التوضيحية في توثيق الحياة التراثية).

---

زانیارییەکانی پەڕتووک | Book Metadata | معلومات الكتاب

زانیارییەکان / Info	وردەکاری / Details / التفاصيل
Title / ناونیشان / العنوان	لوغەتنامەی ئەحمەدی (Lughatnamay Ahmadi)
Author / نووسەر / المؤلف	شێخ مارفی نۆدێ (Sheikh Marif al-Nodi)
Era / سەردەم	کۆتایی سەدەی ١٨ (١٧٩٥ ز)
Format / شێواز	فەرهەنگی شیعری (Poetic Dictionary)
Significance / بایەخ	یەکەمین فەرهەنگی ڕێکخراوی کوردی-عەرەبی

Download