فه‌رهه‌نگى ڕوه‌كناسى كوردستان

ناساندنی فەرهەنگ / Dictionary Introduction

بە کوردی:

ناونیشانی کتێب: فەرهەنگی ڕوەکناسیی کوردستان ئامادەکار: ئەندازیار ئیرەج مورادی (باقلانی) زمانەکان: کوردی، فارسی، ئینگلیزی، عەرەبی، لاتینی وەشان: چاپی یەکەم

کورتەیەک دەربارەی فەرهەنگەکە: ئەم فەرهەنگە بەرهەمی چەندین ساڵ کۆکردنەوە و توێژینەوەی مەیدانیی ئەندازیار ئیرەج مورادییە لەسەر ڕوەکەکانی خاکی کوردستان. گرنگیی ئەم بەرهەمە لەوەدایە کە تەنها وەرگێڕانی ناوەکان نییە، بەڵکو توێژینەوەیەکی زانستییە کە تێیدا ناوی زانستیی (لاتینی) هەر ڕوەکێک دیاری کراوە، ئەمەش وای کردووە ببێتە ژێدەرێکی جیهانی بۆ ناسینەوەی ڕوەکەکان.

فەرهەنگەکە یارمەتی توێژەران، پزیشکانی دەرمانی گیایی، و خوێندکارانی کشتوکاڵ دەدات تا بە ئاسانی هاوتا و ناوی ڕوەکەکان لە زمانە جیاوازەکاندا بدۆزنەوە. لەم بەرهەمەدا هەوڵ دراوە ناوی کوردیی ڕوەکەکان لە ناوچە جیاوازەکانی کوردستانەوە کۆبکرێنەوە، کە ئەمەش پارێزگاری لە فەرهەنگ و زاراوە ڕەسەنەکانی زمانی کوردی دەکات لە بواری سروشتناسیدا.

In English:

Book Title: Botany Dictionary of Kurdistan Compiler: Engineer Iraj Moradi (Baqlani) Languages: Kurdish, Persian, English, Arabic, Latin Edition: First Edition

Dictionary Summary: The "Botany Dictionary of Kurdistan" is a comprehensive multilingual reference and the result of years of field research by Engineer Iraj Moradi. This scholarly work provides the names of plants native to the Kurdistan region in five languages: Kurdish, Persian, English, Arabic, and Latin.

The inclusion of Latin scientific names makes this dictionary an invaluable global resource for botanists, agricultural students, and researchers in herbal medicine. Moradi has meticulously collected local Kurdish plant names from various regions, preserving the rich linguistic heritage of the Kurdish language within the field of natural sciences. It serves as an essential bridge between traditional local knowledge and modern botanical science.

تایبەتمەندییە زانستییەکانی ئەم فەرهەنگە (Technical Features):

• پێنج زمانە: ئاسانکاری بۆ توێژینەوەی بەراوردکاری دەکات.

• ناوی لاتینی: گرنگترین بەشە بۆ دیاریکردنی جۆری ڕوەکەکە بەپێی ستانداردی جیهانی.

• زاراوەسازی: زیندووکردنەوەی ناوی کوردیی ئەو ڕوەکانەی کە مەترسی لەناوچوونی ناویان لەسەرە.

• پۆلێنکردن: ڕیزبەندییەکی وردی تێدایە کە گەڕان بەدوای ڕوەکەکاندا ئاسان دەکات.

  بوار	زانیارییەکان / Details
  ناوی کتێب	فەرهەنگی ڕوەکناسیی کوردستان
  ئامادەکار (Compiler)	ئیرەج مورادی (باقلانی)
  زمانەکان	Kurdish, Persian, English, Arabic, Latin
  بابەت	ڕوەکناسی و ژینگەیی (Botany)
  بەهای زانستی	سەرچاوەیەکی ئەکادیمی و مەیدانییە

 گرانى گه‌وره‌ له‌ كوردستاندا

1914 - 1918ز

گرانى گه‌وره‌ له‌ كوردستاندا
1914 - 1918ز
نوسين محمد جمال توتمه‌يى و به‌ختيار محمدئه‌مين بيتواتى
چاپي دووه‌م 2022

ناساندنی کتێب / Book Introduction

بە کوردی:

ناونیشانی کتێب: گرانی گەورە لە کوردستاندا (١٩١٤ - ١٩١٨ز) نووسەران: محەمەد جەمال توتمەیی - بەختیار محەمەدئەمین بێتوانی ساڵی چاپ: ٢٠٢٢ (چاپی دووەم)

کورتەیەک دەربارەی کتێبەکە: ئەم کتێبە پشکنینێکی وردە بۆ ئەو کارەساتە مرۆییەی کە لە کاتی جەنگی جیهانی یەکەمدا ڕووی لە کوردستان کرد. قۆناغی (گرانییە گەورەکە) تەنها کەمبوونی خۆراک نەبوو، بەڵکو سەردەمێکی پڕ لە مەرگ، نەخۆشی، و دەربەدەری بوو کە بووە هۆی لەناوچوونی هەزاران خێزانی کورد. نووسەران لەم بەرهەمەدا پشتیان بە چەندین سەرچاوەی دەستنووس، بەڵگەنامەی عوسمانی و ئینگلیزی، و بیرەوەرییە زارەکییەکان بەستووە.

کتێبەکە باس لە هۆکارەکانی دروستبوونی ئەم گرانییە دەکات، لەوانە: کێشانی گەنم و غەلە بۆ سوپای عوسمانی، وشکەساڵی، و بڕینی ڕێگا بازرگانییەکان. هەروەها وێنەیەکی کاریگەری ئەو سەردەمە دەکێشێت کە چۆن خەڵکی کوردستان بۆ مانەوە لە ژیان پەنایان بۆ خواردنی گیای کێوی و شتی نائاسایی بردووە. ئەم کتێبە سەرچاوەیەکی بنەڕەتییە بۆ تێگەیشتن لە کاریگەرییە کۆمەڵایەتی و ئابوورییەکانی جەنگ لەسەر کۆمەڵگەی کوردی.

---

In English:

Book Title: The Great Famine in Kurdistan (1914 - 1918) Authors: Mohammed Jamal Tutmayi & Bakhtiar Mohammedamin Betwati Publication Year: 2022 (Second Edition)

Book Summary: This book is a profound historical investigation into the humanitarian catastrophe that struck Kurdistan during World War I, known as "The Great Famine." Authors Mohammed Jamal Tutmayi and Bakhtiar Betwati meticulously document a period marked by starvation, disease, and mass displacement that decimated the Kurdish population.

Drawing on Ottoman and British archives, manuscripts, and oral histories, the book analyzes the multifaceted causes of the famine—ranging from the Ottoman military’s seizure of crops and livestock to severe droughts and the collapse of trade routes. It provides a harrowing account of the socio-economic struggles faced by Kurds and how this period reshaped the demographic and social fabric of the region. This work is an essential historical reference for understanding the profound impact of global conflicts on local Kurdish history.

---

تەوەرە سەرەکییەکانی ئەم کتێبە (Key Themes):

• هۆکارە سیاسی و سەربازییەکان: ڕۆڵی دەوڵەتی عوسمانی و وڵاتانی هاوپەیمان لە دروستبوونی قەیرانی خۆراک.

• کاریگەرییە دیمۆگرافییەکان: چۆن گرانییەکە بووە هۆی کۆچکردن و چۆڵبوونی گوندەکان.

• نەخۆشییە گوازراوەکان: بڵاوبوونەوەی تاعون و تیفۆ وەک دەرەنجامی برسییەتی.

• بیرەوەرییە زارەکییەکان: گێڕانەوەی ئەو چیرۆکە تراژیدیانەی کە نەوە دوای نەوە لە ناو خەڵکدا ماونەتەوە.

 مێژووى هاوچه‌رخى ئه‌وروپا

ناساندنی کتێب بە کوردی (Kurdish Introduction)

ناونیشانی کتێب: مێژووی هاوچەرخی ئەوروپا: لە شۆڕشی فەرەنسییەوە تا جەنگی دووەمی جیهان نووسەران: د. عبدالعزیز سلیمان نوار و د. عبدالمجید النعنعی وەرگێڕان: خالد هەرکی چاپ: چاپی دووەم، ٢٠١٩

کورتەی کتێبەکە: ئەم کتێبە گەشتێکی مێژوویی وردە بەناو گرنگترین و پڕکێشەترین قۆناغەکانی مێژووی ئەوروپادا. باس لەو ساتەوەختە دەەکات کە شۆڕشی فەرەنسی (١٧٨٩) هەڵگیرسا و بناغەی دیموکراسی و نەتەوەخوازی داڕشت، تاوەکو دەگاتە کۆتایی جەنگی دووەمی جیهانی (١٩٤٥). کتێبەکە بە وردی باس لە ململانێی زلهێزەکان، سەرهەڵدانی ئایدیۆلۆژیا جیاوازەکان (نازیزم، فاشیزم، کۆمۆنیزم) و گۆڕانکارییەکانی نەخشەی سیاسی ئەوروپا دەکات.

خاڵە سەرەکییەکانی نێو کتێبەکە:

• شۆڕشی فەرەنسی و ناپۆلیۆن: چۆن بیرۆکەی ئازادی گەیشتە وڵاتانی تر.

• شۆڕشی پیشەسازی: کاریگەرییەکانی لەسەر گەشەی ئابووری و سەربازی.

• جەنگی جیهانی یەکەم و دووەم: هۆکارەکان، ئەنجامەکان و داڕشتنەوەی جیهان.

• دیپلۆماسی نێودەوڵەتی: پەیماننامە و ڕێککەوتنە مێژووییەکان.

---

2. Book Introduction in English (English Introduction)

Title: Contemporary History of Europe: From the French Revolution to World War II Authors: Dr. Abdulaziz Suleiman Nawwar & Dr. Abdulmajid Al-Na'na'i Translator: Khalid Herki Edition: Second Edition, 2019

Book Summary: This comprehensive volume provides an academic and detailed analysis of European history during its most transformative era. Starting from the eruption of the French Revolution in 1789, which reshaped the concepts of sovereignty and rights, the book tracks the political, social, and military developments leading up to the end of the Second World War in 1945. It explores how Europe shifted from monarchy to modern nation-states and the devastating consequences of global conflicts.

Key Themes Covered:

• The French Revolution & Napoleon: The spread of liberal and nationalist ideologies across the continent.

• The Industrial Revolution: Its role in changing the economic landscape and fueling imperialism.

• The Two World Wars: An in-depth look at the causes, the rise of totalitarian regimes (Nazism and Fascism), and the aftermath of the conflicts.

• The New World Order: How the events in Europe during this period laid the groundwork for modern international relations.

 هەشتەمین خوو

هەشتەمین خوو

 نووسەر:ستیڤن ئاڕ کۆڤی

 وەرگێڕانی لە ئینگلیزیەوە: د. شێرکۆ عەبدوڵڵا

ناساندنی کتێب / Book Introduction

بە کوردی:

ناونیشانی کتێب: هەشتەمین خوو: لە کاریگەرییەوە بۆ مەزنی نووسەر: ستیڤن ئاڕ کۆڤی وەرگێڕ: د. شێرکۆ عەبدوڵڵا

کورتەیەک دەربارەی کتێبەکە: ئەگەر حەوت خووەکەی پێشوو یارمەتیدەربووبن بۆ ئەوەی ببینە کەسێکی "کاریگەر"، ئەوا "هەشتەمین خوو" بانگهێشتمان دەکات بۆ ئەوەی هەنگاو بەرەو "مەزنی" بنێین. ستیڤن کۆڤی لەم کتێبەدا باس لەوە دەکات کە لە جیهانی پڕ لە جەنجاڵی ئەمڕۆدا، تەنها کاریگەربوون بەس نییە، بەڵکو مرۆڤ پێویستی بەوەیە "دەنگی خۆی بدۆزێتەوە" و یارمەتی کەسانی تریش بدات تا ئەوانیش دەنگی خۆیان بدۆزنەوە.

ئەم کتێبە جەخت لەسەر چوار لایەنی بنەڕەتی مرۆڤ دەکاتەوە: جەستە، عەقڵ، دڵ، و ڕۆح. نووسەر ڕێنماییمان دەکات چۆن لە ڕێگەی دەستپاکی و خزمەتکردنەوە ببینە سەرکردەیەکی ڕاستەقینە لە ناو خێزان، کار و کۆمەڵگەدا. وەرگێڕانی د. شێرکۆ عەبدوڵڵا، کە خۆی شارەزاییەکی قووڵی لە زمان و ئەدەبیاتدا هەیە، وای کردووە چەمکە فەلسەفی و کارگێڕییە ئاڵۆزەکان بە شێوەیەکی زۆر ئاسان بگەنە خوێنەری کورد.

In English:

Book Title: The 8th Habit: From Effectiveness to Greatness Author: Stephen R. Covey Translator: Dr. Sherko Abdulla

Book Summary: While the "7 Habits of Highly Effective People" focused on achieving effectiveness, "The 8th Habit" challenges us to move toward "Greatness." Stephen Covey argues that in today's complex world, being effective is no longer enough; we must "find our voice" and inspire others to find theirs.

The book focuses on the four dimensions of the human being: body, mind, heart, and spirit. Covey provides a framework for personal and organizational leadership based on integrity, passion, and contribution. Dr. Sherko Abdulla’s Kurdish translation is masterful, translating complex leadership and psychological concepts into a clear, engaging, and culturally resonant language for Kurdish readers. It is a vital resource for anyone seeking to lead with meaning and purpose.

تەوەرە سەرەکییەکانی ئەم کتێبە (Key Themes):

• دۆزینەوەی دەنگ: ناسینی بەهرە و خولیای ڕاستەقینەی خۆت.

• ئیلهامبەخشین بە کەسانی تر: چۆن یارمەتی دەوروبەرت دەدەیت گەورە ببن؟

• چوار لایەنەکەی مرۆڤ: هاوسەنگی ڕاگرتن لە نێوان عەقڵ، جەستە، هەست و ڕۆح.

• سەرکردایەتی بە نموونە: گۆڕینی کلتووری کار و خێزان لە ڕێگەی گۆڕانی خودەوە.

  بوار	زانیارییەکان / Details
  ناوی کتێب	هەشتەمین خوو
  English Title	The 8th Habit
  نووسەر (Author)	ستیڤن ئاڕ کۆڤی (Stephen R. Covey)
  وەرگێڕ (Translator)	د. شێرکۆ عەبدوڵڵا
  بابەت	سەرکردایەتی و گەشەپێدانی مرۆیی